Thiện Võ/="BIẾT MÀ KHÔNG BIẾT" - SỰ HỢP NHẤT CỦA NHỮNG ĐỐI LẬP

"BIẾT MÀ KHÔNG BIẾT" - SỰ HỢP NHẤT CỦA NHỮNG ĐỐI LẬP

Socrates từng nói: “Tôi chỉ biết có một điều, đó là tôi không biết gì cả”.

Người có kiến thức, nghĩ mình đã biết rồi, mà không biết rằng, mớ kiến thức ấy chẳng có ý nghĩa gì ngoài việc nó là nguồn nuôi dưỡng cho cái tôi.

Bước khởi đầu khi bạn không biết điều gì hết, bên trong bạn sẽ trỗi dậy niềm khao khát được tìm hiểu, được khám phá.

Lúc bạn học hỏi, một yếu tố nữa chắc chắn đi theo: bất cứ điều gì bạn học được phải được buông bỏ, nếu không nó sẽ trở thành kiến thức, mà kiến thức thì sẽ cản trở việc tiếp nhận hay học hỏi...

Mỗi khoảnh khắc qua đi, anh ta buông bỏ những gì mình đã biết được và lại trở nên ngây thơ, chất phác. Sự ngu ngơ luôn tỏa ánh hào quang, là một trong những trải nghiệm đẹp nhất của sự tồn tại. Ở trong trạng thái không biết gì cả, bạn sẽ trở nên cởi mở hơn. Quanh bạn không còn rào cản nào nữa và bạn luôn sẵn sàng để khám phá cái mới...

Ngây thơ là không có kiến thức nhưng không hề khao khát có được kiến thức. Còn ngược lại, biết nhiều hay “muốn biết mà không biết" - là muốn điều này, muốn điều kia, muốn được hiểu biết, muốn được kính trọng, muốn được giàu sang, muốn được quyền lực...

Bất cứ khi nào bạn thấy rằng dường như bạn đã đánh mất cuộc sống, nguyên tắc đầu tiên là tìm lại sự ngây thơ.

Một đứa con nít không có tham vọng hay ước vọng. Nó luôn luôn sống hết mình trong từng khoảnh khắc sống của nó. Một con chim bay qua, đứa trẻ nhìn không chớp mắt. Thoáng thấy một con bướm màu sắc đẹp cũng đủ để đứa trẻ hát ca. Với một cái cầu vồng trên trời, đứa trẻ sẽ ngây ngất như không còn biết điều gì huy hoàng hơn nữa...

Sự ngây thơ như đứa trẻ là một kho báu lớn, cái kho báu mà các nhà thông thái phải đi tìm cả đời với nỗ lực nhọc nhằn, và các minh sư thường nói rằng họ đã trở lại trẻ thơ một lần nữa như là sự tái sanh.

Buông kiến thức xuống, quên hết kinh điển đi, quên tôn giáo đi, quên thần học và triết lí đi, trở lại ngây thơ, trống không tâm trí, trả về tất cả những gì vay mượn, trở nên đơn thuần một lần nữa...

Đời sống là tồn tại hay khám phá cái "không biết", chứ không phải là tham vọng để "biết" hay trở thành cái này cái nọ. Sống còn là để tìm ra “Tôi là ai?”, bởi điều rất lạ lùng là người ta thường không biết mình thực sự là ai, mà lại mong muốn trở thành một người như thế nào đó.

Trở thành một cái gì, đó là căn bệnh của tâm hồn. Hiện hữu mới chính là bạn. Rồi thì cứ mỗi khoảnh khắc sống của ta là một khám phá mới mẻ. Bất cứ một khoảnh khắc nào cũng là một niềm vui. Cánh cửa bí mật đã mở, tình yêu mới đâm chồi, đam mê mới xuất hiện, cảm xúc mới về cái đẹp, cái tốt. Chỉ một cạnh sắc của lá cỏ cũng đem đến vô vàn cảm giác. Hiện hữu của chỉ một lá cỏ cũng bằng như hiện hữu của một vì sao; lá cỏ này hiện hữu là không có gì thay thế, nên nó có tính cá thể thiêng liêng của nó.

Sự nhạy cảm sẽ tạo nên nhiều tình bạn. Tình bạn với cỏ cây, với chim muông, với thú vật, với núi đồi, với sông suối, với đại dương và với cả những vì sao. Đời sống trở thành giàu có hơn vì tình yêu lớn dậy, vì tình bạn lớn lên.

***

Bạn có thể trở thành rất, rất tinh tuý, một cái gì đó hoàn toàn phi thường, nhưng để là bình thường mới thực là điều phi thường nhất, bởi chẳng có nỗ lực hay phương cách nào được cần đến.

Tương truyền rằng Khổng Tử tới gặp Lão Tử. Lão Tử gần như vô danh, Khổng Tử gần như ai cũng biết. Khi Khổng Tử gặp Lão Tử, ông ấy có thể cảm thấy cái gì đó có đó, nhưng không thể nắm bắt được nó.

Khổng Tử hỏi, “Thầy nói gì về đạo đức? Thầy nói gì về tu dưỡng tính cách tốt?”

Lão Tử cười to, và nói, “Nếu ông vô đạo đức, chỉ thế thì câu hỏi về đạo đức này mới nảy sinh. Và nếu ông không có tính cách nào, chỉ thế thì ông mới nghĩ tới tính cách. Con người của tính cách hoàn toàn quên lãng về sự kiện rằng bất kì cái gì như tính cách tồn tại. Con người của đạo đức không biết từ ‘đạo đức’ nghĩa là gì. Cho nên đừng ngu xuẩn! Và đừng cố gắng tu dưỡng. Chỉ tự nhiên.”

Chân lí bao giờ cũng được nhận ra trong im lặng. Khi việc nói bên trong của bạn đã chấm dứt, thế thì nó được nhận ra.

Chỉ hiện hữu trong sự hiện diện của ai đó đã đạt tới kinh nghiệm này, cái gì đó bí ẩn sẽ được truyền sang cho bạn… không phải bằng lời – mà nó là cái nhảy của năng lượng.

Suy nghĩ chỉ có thể về các điều đối lập; suy nghĩ chỉ có thể về nhị nguyên. Suy nghĩ có phân đôi sâu sắc trong nó, suy nghĩ là phân liệt, nó là hiện tượng chia chẻ. Đó là lí do tại sao lại có nhiều nhấn mạnh vào việc đạt tới trạng thái vô suy nghĩ – bởi vì chỉ thế thì bạn mới "là một". Bằng không bạn sẽ vẫn còn là hai, bị phân chia, chia chẻ, phân liệt.

Lão Tử đang nói rằng các cái đối lập không thực sự là đối lập mà là phần bù cho nhau. Đừng phân chia chúng, phân chia là sai; chúng là một, chúng phụ thuộc lẫn nhau. Làm sao yêu có thể tồn tại mà không ghét? Làm sao từ bi có thể tồn tại mà không giận dữ? Làm sao sống có thể tồn tại mà không có chết? Làm sao hạnh phúc có thể tồn tại mà không có bất hạnh? Làm sao cõi trời có thể có mà không có địa ngục?

Địa ngục không chống lại cõi trời, chúng là bù cho nhau, chúng tồn tại cùng nhau; trong thực tế, chúng là hai mặt của cùng một đồng tiền. Đừng chọn lựa. Tận hưởng cả hai. Cho phép cả hai có đó. Tạo ra hài hoà giữa cả hai; đừng chọn lựa. Thế thì cuộc sống của bạn sẽ trở thành hoà âm của các cái đối lập, và đó là khả năng lớn nhất của cuộc sống. Nó sẽ là bình thường nhất theo cách này, và phi thường nhất theo cách khác.

Yêu con bạn, nhưng đừng sở hữu chúng. Yêu vợ bạn và chồng bạn, nhưng đừng sở hữu họ. Khoảnh khắc bạn sở hữu… bạn không biết: sâu bên dưới bạn đã bị sở hữu rồi. Người sở hữu là vật bị sở hữu. Đừng sở hữu – bởi vì việc sở hữu cố gắng phá huỷ trung tâm của người khác, và người khác sẽ không cho phép bạn làm điều đó. Và nếu bạn cố gắng phá huỷ trung tâm của người khác, trong chính nỗ lực đó trung tâm của bạn sẽ bị phá huỷ. Thế thì sẽ chỉ có xoáy lốc và không có trung tâm.

Cuộc sống tồn tại thông qua co kéo của các cái đối lập, gặp gỡ của các cái đối lập. Nếu bạn chối bỏ cái đối lập, bạn có thể trở nên hoàn hảo nhưng bạn sẽ không toàn bộ, bạn sẽ bỏ lỡ cái gì đó.

Tận hưởng khoảnh khắc này trong tính toàn bộ của nó và đừng bị bận tâm bởi tương lai hay quá khứ. Thế thì hoà âm nảy sinh trong linh hồn bạn, cái thấp nhất và cái cao nhất gặp gỡ trong bạn...

(Thiện Võ sưu tầm và trích lược)