Từ ‘Phật’ có nghĩa là giác tính, tính biết. Chư Phật là người đã nhận ra giác tính, là chính giác tính (hay tính biết), không là ‘ai’ cả (vô ngã). Bình thường vị Phật sống trong vô trí, làm chủ tâm trí và sử dụng tâm trí như phương tiện để đáp ứng các tình huống thách thức trong cuộc sống. Phàm nhân sống trong tâm trí, bị tâm trí làm chủ và sai xử, là ‘ai’ đó (cái ‘tôi’, bản ngã) trong cuộc sống hiện sinh, sống theo phản ứng theo sự huân tập của tâm trí.
Khi vị Phật sống trong vô trí nhận biết mọi thứ như nó đang vậy theo tính như thế có nghĩa là hiểu biết sáng tỏ, hiểu đúng như sự thật đang có đó. Nếu vị phật sử dụng tâm trí để diễn đạt, mô tả, phân tích, xác định… qua ngôn từ thì thực tại trở thành sự giả dối, bị bóp méo, không còn đúng ý như nó đang vậy nữa. Phật buộc phải sử dụng ngôn từ trong liên hệ với mọi người cũng giống như phàm nhân - không có cách nào khác. Nhưng khi sử dụng ngôn từ thì chân lí hay sự thật trở thành phi chân lí hay phi thực bởi ngôn từ thuộc về cái giới hạn (cái bộ phận) không thể diễn đạt về cái vô hạn (cái toàn thể) được. Các Thiền sư chứng ngộ đã từng nói, rằng Phật đã nói biết bao lời dối trá dù nói về bất kì điều gì không là vấn đề - bởi chân lí chỉ có thể được hiểu, không thể được diễn đạt; khi nói ra thì nó không còn là chính bản thân nó nữa.
Từng ý nghĩ riêng lẻ có tên gọi chỉ là ý nghĩ; nhiều ý nghĩ liên kết tạo ra sự liên tục được gọi là tâm trí chứ thực ra không có tâm trí; giống như chúng ta cầm một ngọn đuốc chuyển động nhanh tạo ra một hay nhiều vòng tròn lửa vậy thôi. Tương tự, trong cuộc sống chỉ có từng cá nhân riêng lẻ, nhiều cá nhân gộp lại tạo thành gia đình, xã hội, quốc gia… chúng chỉ là tên gọi nhưng không có thực chất.
Các cảm giác, cảm xúc thuộc về tính nhạy cảm của tâm năng (trực giác) chứ không phải của trí năng (các ý nghĩ; tâm trí), hai phần là riêng biệt; chính bởi do tâm trí can thiệp vào tính nhạy cảm của tâm năng đặt cho nó tên gọi nào đó nên bạn ‘hiểu lầm’ cho rằng tâm trí bao gồm mọi ý nghĩ, cảm giác, cảm xúc…
Lưu ý ở chỗ, bất kì khi nào có việc sử dụng tâm trí để mô tả, để diễn đạt sẽ trở thành ‘hiểu lầm’ - dù là phàm nhân hay vị phật. Ghi nhớ: tâm trí là hiểu lầm, vô trí là hiểu đúng.
Nhận xét
Đăng nhận xét