THIỆN VÕ.FB

VƯỢT QUA, VƯỢT QUA

“Địa cầu” ví như tảng đá, như một vị Phật đang ngủ, một ngày nào đó nó sẽ thành Phật, có thể mất tới hàng triệu năm điều đó cũng chẳng hề gì. Đó là lý do tại sao ở phương Đông chúng ta lấy đá mà tạc tượng: đá và Phật được cầu nối qua một tượng đá. Đá thấp nhất, còn Phật cao nhất. Tượng đá nói rằng Phật chẳng qua là đá đã được hiển lộ; là đá đã đạt đến toàn bộ tiềm năng của nó.

“Địa cầu” là trạng thái của tâm thức đang tuyệt đối say ngủ - trạng thái của vật chất - là trạng thái của tâm thức chưa tỉnh thức, chưa có sự sống.

Đây là giai đoạn thứ nhất. Nó dường như chết. Không có tâm trí. Hãy nhớ, trong giai đoạn cuối cùng, cũng sẽ không có tâm trí lần nữa. Một vị Phật ở trong trạng thái tâm không, còn tảng đá cũng ở trong trạng thái tâm không. Nói rằng, “hòn đá đang trong trạng thái tâm không” là nói rằng đá còn ở dưới tâm trí. Phật ở trạng thái tâm không: điều đó nghĩa là Phật đã vượt ra ngoài tâm trí.

Có một sự tương đồng, cũng hệt như sự tương đồng giữa một đứa trẻ và một vị thánh. Đứa trẻ ở dưới mức tâm trí, còn vị thánh đã vượt ra ngoài tâm trí. Hòn đá sẽ phải trải qua mọi rối loạn của cuộc sống mà Phật đã đi qua. Ngài đã vượt qua, vượt qua và vượt ra ngoài, hoàn toàn ra ngoài. Nhưng có một sự tương đồng: một lần nữa Ngài hiện hữu trong trạng thái tâm không. Ngài đã tỉnh thức một cách trọn vẹn đến độ chẳng cần đến tâm trí nữa. Đá thì vô ý thức đến nỗi tâm trí không thể có được. Vô thức của đá là tuyệt đối, do đó tâm trí không thể có được. Tâm thức của Phật là tuyệt đối nên không cần đến tâm trí. Ngài sống toàn bộ đến nỗi tâm trí chẳng được dùng đến, chẳng được hỏi tới. Đá không biết tới quá khứ, hiện tại, tương lai. Và đấy cũng là trường hợp của Phật. Ngài cũng vượt ra ngoài thời gian. Ngài không biết quá khứ, hiện tại, tương lai. Ngài sống trong vĩnh hằng. Chỉ có bây giờ, chỉ có tại đây, và không có gì khác nữa. Mà đá cũng ở trong trạng thái đó - tất nhiên là vô ý thức.

“Sinh cầu” là sự sống trước khi có ý thức: cây cối, động vật, chim chóc. Trạng thái thứ nhất - ngủ say, rất say. Trạng thái thứ hai - trạng thái mơ. Tâm thức có như một giấc mơ. Con vật thiên về quá khứ; nó sống trong quá khứ. Những gì đã từng xảy ra trong quá khứ, nó đều trông đợi xảy ra nữa trong tương lai, đó là sự lặp lại. Quá khứ thống trị. Thời gian đang xuất hiện qua quá khứ, cái ta đang phát khởi qua quá khứ.

“Tâm trí cầu”: ý thức về cái ta đã nảy sinh. Cầu thứ nhất là vô ý thức. Cầu thứ hai là tiền ý thức. Cầu thứ ba là tự ý thức.

Ý thức đã có nhưng có tai họa đi theo - cái ta. Nó không thể tới bằng cách nào khác; cái ta là một cái xấu cần thiết. Ý tưởng về tương lai đã có qua tâm trí: con người sống trong tương lai, con vật sống trong quá khứ.

Sống trong tương lai là một trạng thái cao hơn sống trong quá khứ. Trẻ sống trong tương lai, già bám vào quá khứ. Trẻ sinh động hơn già. Các quốc gia mới, văn hóa mới sống trong tương lai. Và càng sửa soạn cho tương lai nhiều bao nhiêu, tất nhiên bạn càng trở nên lo âu bấy nhiêu.

Tìm xuống dưới tâm trí là cách mà người ta vẫn thường chọn. Cầu thứ nhất là ngủ, cầu thứ hai là mơ, cầu thứ ba là tỉnh thức. Sự tỉnh thức của bạn tất thường không phải là sự tỉnh thức của một vị Phật. Cái-gọi-là tỉnh thức của bạn: mắt bạn mở nhưng mơ vẫn nhào lộn bên trong; mắt bạn mở nhưng giấc ngủ vẫn có bên trong. Bạn vẫn còn say ngủ ngay cả khi bạn tỉnh thức, đây chỉ là trạng thái thứ ba.

“Phật cầu” là gỉ?

Trạng thái thứ ba có một loại “tự do”, tự do giả, tự do được hiểu như sự chọn lựa. Tự do phát biểu ý kiến - rằng bạn có thể nói bất kỳ điều gì bạn thích, rằng bạn có thể làm bất kỳ cái gì bạn thích, rằng bạn có thể chọn bất kỳ màu sắc tôn giáo hay chính trị nào; bạn có thể là cộng sản, có thể là phát xít, có thể cấp tiến, có thể dân chủ, hoặc tất cả những cái vô nghĩa như vậy. Bạn có thể chọn. Đấy chỉ là tự do giả. Tại sao tôi gọi nó là tự do giả? Bởi vì một tâm trí mà đầy rẫy những ý nghĩ thì không thể tự do được. Nếu đã sống năm mươi năm, và tâm trí bạn đã được uốn nắn bởi cha mẹ, thầy giáo cùng xã hội, bạn có cho là bạn có thể chọn được không? Sự chọn lựa của bạn bị ảnh hưởng bởi sự giáo dưỡng của mình. Bạn đã bị điều kiện hóa là người Hindu, người đạo Chúa, người Hồi giáo, là ngườiẤn, là người Trung Quốc, là người Đức - làm sao bạn có thể tự do được? Bạn đã bị uốn nắn bởi cha mẹ bạn, bởi xã hội, bởi hàng xóm, bởi trường học, đại học - làm sao bạn có thể tự do được?

Vô chọn lựa hay vô phân biệt là tự do. Bạn không chọn lựa phân biệt, bạn chỉ cần sống một cách mãnh liệt, một cách toàn bộ. Bạn tỉnh táo một cách tuyệt đối, ý thức, chăm chú. Chân lý không cần đồng ý hay không đồng ý. Chân lý phải được nghe một cách toàn bộ, với sự nhạy cảm, chỉ vậy thôi. Tự do xảy ra chỉ tại giai đoạn thứ tư, tâm không hiện hữu - tâm không của Phật, của Chúa Giê Su, không phải của hòn đá. Tâm thức xuất hiện ở giai đoạn thứ tư, không có trung tâm, không có cái ta trong đó; chỉ có tâm thức tinh khiết không bờ bến, vô hạn. Nó không có danh tướng. Nó là chân không, nó là trống không. Với tâm thức này, suy nghĩ không cần đến; trực giác bắt đầu vận hành, trí huệ bắt đầu vận hành. Đây là phẩm chất của tâm thức được gọi là thiền, tuệ giác, trực giác, tâm thức không có trung tâm, vô thời gian; hay bạn có thể gọi nó là bây giờ, hiện tại. Nhưng hãy nhớ, nó không phải là hiện tại giữa quá khứ và tương lai; nó là hiện tại trong đó quá khứ và tương lai cả hai cùng tan biến. Phật gọi là niết bàn, người Jaina gọi là moksha (giải thoát), Chúa Giê Su gọi là ‘Chúa Cha’. Gọi là ‘Ki Tô cầu’ thì có vẻ Ki Tô Giáo… Nó ám chỉ một hiện tượng là bất kỳ cái gì bạn có thì không thực sự có thật, còn những gì bạn nghĩ bạn không có thì lại có!

Trong chân không chân lý nảy sinh bởi vì không có gì cản trở, tất cả các ý tưởng giả tạo đều đã bị loại bỏ dọc đường. Bạn sẵn sàng tiếp nhận, cởi mở; bạn đi tới chân lý một cách trần trụi, không che đậy, trống không đó là cách duy nhất để tới với nó. Thế chì chẳng có gì có thể sai lầm được.

‘Không’ là câu mật chú vĩ đại nhất, là toàn bộ thông điệp của Bát Nhã Tâm Kinh: “Vượt qua, vượt qua, vượt qua bờ bên kia, vượt qua hết thảy”

Phật dùng từ ‘vượt qua’ đến bốn lần. Đây là bốn giai đoạn mà Ngài dùng ‘vượt qua’ để nói tới: địa cầu, sinh cầu, tâm trí cầu và Ki tô cầu. ‘Vượt qua’ - vượt qua khỏi vật chất, vượt qua khỏi thân xác, vượt qua khỏi cái thấy được, cái sờ mó được. Ngài lại dùng ‘vượt qua’ lần thứ hai - vượt qua khỏi cuộc sống, cái-gọi-là bánh xe luân hồi. ‘Vượt qua ngoài’, lần thứ ba Ngài dùng ‘vượt qua’ bây giờ vượt qua ngoài tâm trí, ý nghĩ, suy nghĩ, cái ta, bản ngã. ‘Vượt qua tất cả’ - bây giờ Ngài dùng nó lần thứ tư... thậm chí còn vượt ra ngoài cõi bên kia, vượt ra ngoài Ki Tô cầu. Bây giờ Ngài đã đi vào trong cái chân không vô sinh.

(Thiện Võ trích lược từ “Bát Nhã Tâm Kinh” - Osho )