NTV/= nhận biết là...

Nhân chứng hay ý nghĩ về việc chứng kiến

Osho ơi, có cảm giác rằng là nhân chứng cũng là một loại ý nghĩ. Vậy khác biệt gì giữa nhân chứng và ý nghĩ về việc chứng kiến?

Satyendra Saraswati,

Việc chứng kiến không phải là ý nghĩ nhưng bạn có thể bắt đầu nghĩ về việc chứng kiến, bạn có thể làm việc chứng kiến thành ý nghĩ. Khoảnh khắc bạn làm nó thành ý nghĩ, nó không còn là việc chứng kiến. Hoặc đó là việc chứng kiến hoặc đó là ý nghĩ, không thể có cả hai cùng nhau.

Khi bạn đang chứng kiến bạn không nghĩ rằng bạn đang chứng kiến, việc nghĩ này không phải là việc chứng kiến chút nào, nó là một loại ý nghĩ khác. Nếu việc chứng kiến là đơn giản, không có ý nghĩ về việc chứng kiến chút nào. Nếu ý nghĩ chỉ trôi qua trước cái nhìn của bạn và bạn đang chứng kiến chúng, và không ý tưởng nào nảy sinh trong bạn rằng "Mình đang chứng kiến," thế thì nó là việc chứng kiến thuần khiết. Nó không phải là ý nghĩ chút nào, nó là trạng thái vô ý nghĩ, vô trí. Bạn đơn giản phản xạ bất kì cái gì đang đi qua.

Khoảnh khắc bạn nói, "Aha! Đây là việc chứng kiến. Vậy mình đang chứng kiến. Đây là điều thiền là gì. Đây là nhận biết," bạn đã bỏ lỡ vấn đề. Bạn đã rơi trở lại vào trong vũng bùn của tâm trí. Bạn không còn là nhân chứng. Bạn đã trở nên bị đồng nhất. Việc chứng kiến không thể bị thu lại thành ý nghĩ.

Nhưng vấn đề của bạn là có ý nghĩa. Nó bị đương đầu bởi hầu như mọi thiền nhân. Chúng ta đã trở nên quen thuộc thế với việc chứng kiến theo cách sai. Chúng ta nghĩ rằng chúng ta chứng kiến. Chúng ta phán xét, chúng ta đánh giá, nhưng chúng ta nghĩ rằng chúng ta chứng kiến. Chúng ta nghĩ rằng chúng ta chứng kiến, và nó không phải là việc chứng kiến. Chúng ta bị liên kết với một loại chứng kiến sai, và ý tưởng đó bám dai dẳng trong thời gian dài.

Thứ hai: chúng ta đã trở nên bị ước định thế để lập tức thu mọi kinh nghiệm thành ý nghĩ. Chúng ta không bao giờ cho phép bất kì kinh nghiệm nào vẫn còn chỉ là kinh nghiệm thuần tuý, cho dù trong vài khoảnh khắc.

Bạn bắt gặp một đoá hồng đẹp trong vườn. Khoảnh khắc bạn thấy nó, gần như tức thời bạn nói bên trong, "Đẹp làm sao!" Bạn không thể để cho cái đẹp đó chìm vào trong. Ý nghĩ về cái đẹp trở thành rào chắn. Khoảnh khắc bạn nói, "Đẹp làm sao!" bạn đã bắt đầu so sánh nó với các hoa hồng khác mà bạn đã thấy trong quá khứ. Bạn đã bắt đầu so sánh nó với mọi điều bạn đã nghe nói về hoa hồng. Bạn không còn thấy đoá hồng này. Bạn đang bỏ lỡ tính như vậy của nó. Bạn đã đi vào trong quá khứ. Bạn đang tìm trong kí ức của bạn để phát hiện ra bao nhiêu hoa hồng bạn đã thấy trước đây: "Và đây là đoá hồng đẹp nhất." Nhưng đoá hồng này không còn đó trong nhận biết của bạn. Nhận biết của bạn đã trở nên rất mờ mịt. Nhiều khói thế đã tới từ quá khứ, nhiều bụi đã nảy sinh tới mức gương của bạn không còn phản xạ được cái đẹp này. Bạn không còn ở đây bây giờ.

Cho phép đoá hồng này và hương thơm của nó và cái đẹp của nó, và điệu vũ đung đưa của nó trong gió và mặt trời, xuyên thấu vào bạn đi. Đừng mang tâm trí của bạn vào. Không có nhu cầu nói rằng hoa này là đẹp. Nếu nó hiện hữu, không có nhu cầu nói điều đó; nếu nó không hiện hữu, thế thì nói điều đó là giả. Hoặc nó hiện hữu hoặc nó không hiện hữu. Tạo ra ý nghĩ về nó theo bất kì cách nào là tạo ra gợn sóng trong tâm thức bạn. Điều đó giống như ném hòn đã vào chiếc hồ im lặng. Mới một khoảnh khắc trước nó đã phản xạ trăng và sao đẹp thế, và hòn đá của bạn đã tạo ra những gợn sóng, và trăng và sao tất cả đã trở nên bị méo mó.

Đó là điều xảy ra bất kì khi nào một ý nghĩ nảy sinh trong bạn: tâm thức của bạn bị khuấy động, bắt đầu vẩn vơ. Sóng bắt đầu nảy sinh trong bạn. Bây giờ bạn không có năng lực phản xạ cái đang hiện hữu.

Bạn sẽ phải học nghệ thuật mới này về nhìn mọi thứ mà không phán xét, nhìn mọi thứ mà không nói ra lời, nhìn mọi thứ mà không đánh giá. Nhìn đoá hồng, nhìn con chim tung cánh, nhìn đêm đầy sao, nhìn sông trôi qua, nhìn giao thông. Lắng nghe tiếng hót của con chim hay tầu hoả chạy qua. Bắt đầu học nghệ thuật mới về chỉ có tính phản xạ, không mang bất kì ý nghĩ nào vào, không nói bất kì cái gì chút nào.

Điều đó sẽ cần chút thời gian - thói quen cũ khó chết - nhưng một ngày nào đó nó xảy ra. Nếu bạn kiên trì, nếu bạn đủ kiên nhẫn, nếu bạn cứ tiếp diễn và làm việc lau sạch thế giới bên trong của bạn, một ngày nào đó nó xảy ra. Và phúc lành của ngày đó là mênh mông. Thực ra, ngày đó bạn được sinh ra mới mẻ. Bạn bắt đầu nhìn cùng thế giới đó với con mắt mới vì mắt bạn trong trẻo thế, gương của bạn phản xạ sâu, toàn bộ, không bóp méo, tới mức cây - cùng cây bạn đã thấy trước đây cả nghìn lần - là xanh hơn nhiều so với chúng đã từng vậy. Và mầu xanh của chúng không phải là xanh thường: nó chói sáng, nó toả ra ánh sáng.

Nó là cùng thế giới đó, cùng những người đó.... Một Phật bước đi, một Jesus bước đi trong cùng thế giới - cùng cây, cùng đá, cùng người, cùng bầu trời - nhưng họ sống trong thiên đường còn bạn sống trong địa ngục. Khác biệt được tạo ra bởi tâm trí.

Sẽ mất chút thời gian để vứt bỏ tâm trí này. Nó đã chi phối bạn lâu tới mức lúc ban đầu thật khó đột nhiên ngắt bản thân bạn ra khỏi nó. Nó bám lấy. Nó không thể bỏ sức mạnh của nó trên bạn dễ dàng thế. Do đó nó liên tục bước vào từ cửa sau.

Bạn đang ngồi im lặng và tĩnh lặng đẹp nảy sinh, và tâm trí bước vào từ cửa sau và nói, "Trông đấy, khoảnh khắc này đẹp biết bao!" Và nó đã đem bạn đi xa! Nó tới im lặng thế, không tạo ra tiếng động nào, và bạn bị nó bắt theo cách tinh vi tới mức bạn không thể nhận biết về nó. Bạn hân hoan, bạn cám ơn tâm trí... nhưng nó đã phá huỷ tĩnh lặng của bạn.

Khi tĩnh lặng thực sự là thực, không có tâm trí để nói bất kì cái gì về nó. Khi việc chứng kiến là thực bạn đơn giản là nhân chứng. Bạn không nghĩ, "Mình đang chứng kiến." Không có cái "tôi," không có suy nghĩ, chỉ có nhân chứng, vì mọi suy nghĩ, và cái "tôi" - chúng tất cả đã trở thành nội dung, đối thể của việc chứng kiến của bạn. Và bản thân việc chứng kiến không thể là đối thể riêng của nó. Không gương nào có thể phản xạ được bản thân nó. Mắt bạn không thể thấy được bản thân nó. Nhân chứng của bạn không thể chứng kiến bản thân nó, điều đó là không thể được.

Câu hỏi của bạn là có liên quan. Và bạn sẽ phải rất rất cẩn thận, thận trọng. Nó là lưỡi dao cạo. Người ta phải rất thận trọng vì nếu bạn ngã, bạn ngã vào trong vực thẳm sâu. Người thường không thể ngã được; họ không có chỗ nào để ngã vào - họ đã ở đáy rồi. Nhưng khi bạn bắt đầu đi lên cao hơn, khả năng ngã xuống tăng lên mọi ngày. Khi bạn đạt tới đỉnh Everest của tâm thức của bạn, chỉ hơi trượt chân, chỉ một bước sai nhỏ bé, và bạn sẽ lăn xuống trong vực thẳm sâu.

Thiền càng lớn, nguy hiểm về mất nó càng lớn - một cách tự nhiên; chỉ người giầu có thể bị cướp, không phải người nghèo. Đó là lí do tại sao người ăn xin có thể ngủ dưới cây vào buổi trưa cùng tiếng ồn của giao thông và bãi chợ... không cái gì quấy rối người đó. Người đó có thể ngủ ở bất kì chỗ nào, người đó có thể ngủ say. Người đó chẳng có gì để mất - không có sợ.

Ngày xưa, vào ban đêm, nhà vua bắt gặp một người rất kì lạ, một người rất toả sáng, đang đứng tỉnh táo dưới cây - im lặng thế, yên tĩnh thế và tỉnh táo thế. Nhà vua tò mò: "Tại sao người này đứng ở đó?" Từ dáng vẻ người này có vẻ giống sư, người đã từ bỏ thế giới. Nhà vua là người rất có văn hoá và ông ta nghĩ, "Quấy rầy người này là không phải." Nhưng mọi đêm điều đó đã xảy ra.

Đó đã là lệ thường của nhà vua: vi hành một vòng quanh kinh đô ban đêm để xem mọi sự diễn ra thế nào - liệu lính gác có thực hiện nhiệm vụ hay không; trà trộn và gặp gỡ mọi người, đi vào các khách sạn và nhà hát để tìm xem mọi sự diễn ra thế nào - liệu mọi thứ có ổn thoả hay không.

Mọi đêm nhà vua đều tới bắt gặp người này. Ông ta thấy người này nhiều lần tới mức trở nên không thể nào cưỡng lại được cám dỗ. Một hôm ông ta tới gần người này và hỏi, "Xin lỗi, thưa ông, tôi đáng không nên can thiệp vào - ông có vẻ im lặng thế - nhưng tại sao ông liên tục đứng cả đêm vậy? Ông đang canh chừng cái gì? Có kho báu nào dưới cây này sao?"

Nhà huyền bí cười. Ông ấy nói, "Không ở dưới cây này đâu, nhưng ở bên trong tôi có kho báu và tôi đang theo dõi nó. Và kho báu này tăng trưởng mọi ngày, nó càng lúc càng trở nên lớn hơn, do đó tôi càng lúc càng phải tỉnh táo hơn."

Nhà huyền bí nói với nhà vua, "Ông có thể ngủ, ông chẳng có gì để mất. Tôi không thể ngủ được, tôi có nhiều thứ để mất; và nếu tôi có thể vẫn còn thức tôi có nhiều thứ để thu được."

Nhà vua rất ấn tượng. Ông ta đề nghị người này tới cung điện của mình, ông ta mời ông ấy. Sư đồng ý. Nhà vua có đôi chút phân vân: sư mà đồng ý nhanh thế thậm chí chẳng từ chối lấy một lần chắc không được coi là đúng. Sư đáng ra phải nói, "Không, tôi không thể tới cung điện được. Tôi đã từ bỏ thế giới rồi. Điều đó toàn là vô tích sự. Nó toàn là mơ, ảo vọng, maya. Tôi không thể quay lại thế giới được. Tôi hạnh phúc ở bất kì chỗ nào tôi hiện hữu."

Nhưng sư này chẳng nói bất kì cái gì. Ông ấy là Thiền sư. Nhà vua bắt đầu nghĩ thầm trong đầu, "Chắc mình đã bị người này lừa rồi? Người này đơn giản đứng đo mọi đêm chỉ để tóm mình sao?"

Nhưng bây giờ thì quá trễ; ông ta đã mời ông ấy.

Nhà huyền bí tới cung điện, sống cùng với nhà vua. Và, tất nhiên, ông ấy đã sống vui vẻ hơn nhà vua vì ông ấy chẳng có lo nghĩ, không quan tâm về vương quốc, không có vấn đề gì và không lo âu. Ông ấy tận hưởng thức ăn ngon, và nhà vua đã cho ông ấy căn phòng tốt nhất trong cung điện - ông ấy đã sống hệt như một hoàng đế!

Sáu tháng trôi qua. Bây giờ nhà vua đã sôi lên bên trong bản thân mình để hỏi ông ấy, "Đây là từ bỏ cái kiểu gì vậy? Ông tận hưởng mọi thứ - người hầu và thức ăn ngon và quần áo đẹp và cung điện đẹp."

Một hôm, khi đang bước đi trong vườn, ông ta hỏi nhà huyền bí, "Tôi có thể hỏi ông một câu hỏi được không? Xin thứ lỗi nếu ông cảm thấy bị xúc phạm. Câu hỏi của tôi là: Khác biệt gì giữa tôi và ông bây giờ?"

Nhà huyền bí nhìn nhà vua và ông ấy nói, "Tại sao ông đã đợi tới sáu tháng? Câu hỏi này ông có thể đã hỏi tôi chính ngay đêm đầu tiên. Khoảnh khắc ông đã mời tôi và tôi đã chấp nhận lời mời của ông, câu hỏi này đã nảy sinh trong tâm trí ông rồi. Sao ông đã đợi tới sáu tháng? Ông đã tự hành hạ bản thân ông một cách không cần thiết. Tôi đã mong đợi nó vào bất kì khoảnh khắc nào. Không có vấn đề về cảm giác bị xúc phạm của tôi - nó là câu hỏi tự nhiên.

"Có khác biệt đấy, nhưng nó rất tinh tế. Và nếu ông thực sự muốn biết khác biệt này, thế thì đi cùng tôi. Tôi không thể nói cho ông ở đây. Tôi sẽ nói cho ông trong không gian nào đó, tại chỗ nào đó. Đi cùng tôi đi."

Họ cả hai đi ra ngoài thành phố. Nhà vua nói, "Bây giờ ông có thể nói cho tôi được không?"

Nhà huyền bí nói, "Cùng đi nữa đi."

Khi họ đi qua biên giới vương quốc của nhà vua - lúc đó trời tối - nhà vua nói, 'Ông đang làm gì vậy? Ông nói với tôi ở đâu? Giờ đây là chỗ cuối của vương quốc của tôi. Chúng ta đang đi vào vương quốc của ai đó khác và tôi muốn được trả lời. Câu trả lời của ông là gì? Và tôi cảm thấy rất mệt."

Và nhà huyền bí nói, "Câu trả lời của tôi là điều tôi sắp đi đây. Ông có đi cùng với tôi hay không? Tôi không quay lại đâu."

Nhà vua nói, "Làm sao tôi có thể đi cùng ông được? tôi có toàn thể vương quốc, có vợ tôi, có con tôi. Làm sao tôi có thể đi cùng ông được?"

Nhà huyền bí nói, "Đó là khác biệt. Nhưng tôi đi đây!"

Lần nữa nhà vua đã thấy ánh sáng, cái đẹp của người này, và sụp xuống dưới chân ông ấy. Ông ta nói, "Quay lại đi! Tôi chỉ là kẻ ngu. Tôi đã bỏ lỡ sáu tháng này. Tôi đã từng nghĩ mọi thứ mà thực sự là xấu. Xin tha thứ cho tôi và quay lại."

Nhà huyền bí nói, "Không có vấn đề gì với tôi. Tôi có thể quay lại, nhưng ông sẽ lại nghĩ cùng điều đó. Tốt hơn cả cho tôi bây giờ là đi tiếp - câu chuyện đó được kết thúc rồi, chương đó được khép lại rồi - để cho ông có thể nhớ được sự khác biệt."

Nhân chứng sống trong thế giới cũng giống như chiếc gương, phản xạ mọi thứ. Người đó có thể ở trong lều, người đó có thể ở trong cung điện; điều đó không tạo ra khác biệt gì. Khác biệt gì tạo ra cho gương dù gương ở trong lều hay trong cung điện? Khác biệt gì tạo ra cho gương dù gương đang phản xạ kim cương đẹp hay chỉ hòn đá thường? Điều đó không tạo ra khác biệt gì cho gương.

Việc chứng kiến là nghệ thuật của siêu việt trên thế giới. Việc chứng kiến là chính bản chất của Thiền, của bản thân tôn giáo. Nhưng đừng làm nó thành ý nghĩ - nó không là ý nghĩ chút nào. Ý nghĩ phải bị chứng kiến. Cho dù ý nghĩ về việc chứng kiến nảy sinh, chứng kiến ý nghĩ đó đi. Nhớ rằng nó không phải là việc chứng kiến, nó chỉ là ý nghĩ - nó phải được chứng kiến. Nó có đó trước bạn. Bạn không là nó.

Nhân chứng là không thể bị thu lại thành bất kì ý nghĩ nào; nhân chứng bao giờ cũng liên tục trượt đằng sau. Bạn không thể bắt giữ được nó qua bất kì ý nghĩ nào. Nó có thể chứng kiến từng và mọi ý nghĩ, kể cả ý nghĩ về việc chứng kiến; do đó, bản thân nó không bao giờ có thể trở thành ý nghĩ.

Lần sau khi bạn thiền, Satyendra Saraswati, nhớ điều đó. Đừng bắt đầu tận hưởng ý nghĩ rằng "Đây là khoảnh khắc đẹp. Tâm trí mình im lặng, con người mình tĩnh lặng. Đây là việc chứng kiến!" Khoảnh khắc bạn nói điều đó, bạn đã đánh mất nó.

Từ "Bước trong Thiền, Ngồi trong Thiền", Ch.5